Hərəkət və Yekun haqqında

Giriş

Bu yazının məqsədi insan varlığını hərəkət anlayışı üzərindən təhlil etmək, yaradıcılığı hərəkətin yekun və mənalandırılmış forması kimi izah etmək, eləcə də iradə, şüur və Tanrısal yaradılış arasındakı əlaqəni fəlsəfi müstəvidə əsaslandırmaqdır. Məqalə həyatın statik deyil, dinamik və prosesual mahiyyət daşıdığını göstərməyi, yaradıcılığın isə bu prosesin şüur səviyyəsində formaya düşmüş ifadəsi olduğunu ortaya qoymağı hədəfləyir.

Hərəkət və Həyat Anlayışı

Həyat mahiyyət etibarilə hərəkətlərdən ibarətdir. Hərəkət dayandığı anda həyat da funksional mənada dayanır. İnsan varlığı – düşüncə, duyğu, istək və məqsədlər hər biri hərəkətin müxtəlif formaları və mərhələləri kimi təzahür edir. Hər bir fikir və arzu insan daxilində yaranan iradənin son nöqtəsi, yəni hərəkətə çevrilmiş halıdır. Bu baxımdan insan mövcudluğu passiv vəziyyət deyil, daimi axın və yönəlmişlik halıdır.

Hərəkətin Gizli Formları

Hərəkət yalnız fiziki aktlarla məhdudlaşmır. O, bəzən düşüncədə, bəzən qərarda, bəzən isə sadəcə bir baxışda özünü göstərir. Zahirdə sadə görünən bu hərəkətlər, əslində, dərin bir daxili yaradıcılığın səssiz ifadəsidir. Maddi və mənəvi səviyyədə baş verən bütün hərəkətlər müəyyən bir istiqamətə yekuna doğru axır. Bu istiqaməti müəyyən edən əsas faktor isə insanın daxilindəki iradə və şüurdur.

Yaradıcılıq Hərəkətin Yekunu Kimi

Yaradıcılıq, dağınıq haldakı hərəkətlərin və enerjinin bir nöqtədə cəmlənməsi, formaya salınması və mənaya çevrilməsi prosesidir. O, sadəcə yeni bir obyektin və ya ideyanın yaranması deyil; varlığın öz hərəkətini dərk etməsi və onu şüurlu yekuna çevirməsidir. Yaradıcılıq bu mənada hərəkətin öz sonluğunu tapdığı məqamdır.

Yaradıcı Akt və Dövri Proses

Yaradıcılıqda ortaya çıxan hər bir yeni forma, əslində, artıq mövcud olan hərəkətlərin yeni kombinasiyasıdır. Bu akt həm başlanğıcı, həm də sonu özündə birləşdirir. Hər bir yaradıcı nəticə iradənin öz limitində formalaşmış yekundur. Lakin hərəkət bu nöqtədə dayanmaz; əksinə, həmin yekun yeni bir başlanğıca çevrilərək hərəkətin növbəti mərhələsini yaradır. Beləliklə, yaradıcılıq həm son, həm də başlanğıcdır və varlığın dövri tənəffüsünü xatırladır.

Tanrı, Yaradıcılıq və Mütləq Hərəkət

Əgər Tanrının mövcudluğu qəbul edilirsə, onda bütün hərəkətlərin mənşəyi və sonu Tanrısal iradəyə bağlanır. Tanrı bu baxımdan Yaradıcılığın mütləq formasıdır. O, bütün hərəkətləri özündə birləşdirərək yekuna çevirmiş və aləmi bu yekunun təcəssümü kimi yaratmışdır. Mövcud olan hər bir varlıq, hər bir düşüncə və hər bir nəfəs Tanrının yaratdığı hərəkətin davamı kimi dəyərləndirilə bilər.

İnsanın Yaradıcılığı və Tanrısal Əks

İnsanın yaradıcılığı Tanrısal yaradıcılığın məhdud və nisbətli bir əksidir. İnsan hərəkət etdikcə, düşündükcə və formalaşdırdıqca, Tanrının yaratma halını öz ölçüsündə təcrübə edir. Bu mənada yaradıcılıq insanın Tanrıya yaxınlaşma forması kimi də şərh oluna bilər; çünki insan hərəkəti mənaya, mənanı isə varlığa çevirir.

Nəticə

Nəticə olaraq, həyat hərəkətin sonsuz axınıdır, yaradıcılıq isə bu axının müəyyən bir anda şüurda və təsəvvürdə yekuna çevrildiyi məqamdır. Hərəkətsiz həyat mümkün olmadığı kimi, hərəkətin mənaya çevrildiyi nöqtə də həyatın dərinliyini üzə çıxaran əsas göstəricidir. İnsan yaşamı, hərəkətlər və bu hərəkətlərdən yaranan yekunlar üzərində qurulur. Növbəti mərhələdə isə hərəkətin yekuna doğru axını və iradənin bu proses üzərindəki müəyyənedici rolu daha dərindən təhlil edilə bilər.